Η ψευδαίσθηση της ανθρώπινης βούλησης

Νέα μελέτη υποστηρίζει ότι έχει εντοπίσει ισχυρές ενδείξεις που δίνουν ένα τέλος στο δίλημμα αν οι πράξεις μας είναι αποτέλεσμα δικών μας προθέσεων ή όχι, αναφέροντας ότι οι «σκέψεις γεννούν τη δράση» και όχι το αντίθετο. Κάποιοι, όμως, δεν βιάζονται να κλείσουν το θέμα που απασχολεί φιλόσοφους, ψυχολόγους και νευροεπιστήμονες εδώ και αιώνες: υπάρχει ή όχι συνειδητή βούληση;

FreeWill Υπάρχει η όχι συνειδητή επιλογή των πράξεων μας;

Συνέχεια

Advertisements

Η ελεύθερη βούληση οφείλεται στον “θόρυβο” του εγκεφάλου

Έχουμε ελεύθερη βούληση; Το ερώτημα δεν είναι σε καμία περίπτωση καινούργιο, διχάζει φιλοσόφους και επιστήμονες εδώ και αιώνες, αν όχι χιλιετίες. Και παραμένει αναπάντητο παρά το γεγονός ότι τελευταία, με την πρόοδο των νευροεπιστημών στη διερεύνηση και στην απεικόνιση του εγκεφάλου μας, έχει πάρει μια διαφορετική, περισσότερο «απτή» διάσταση – ειδικοί έχουν προσπαθήσει να συλλάβουν την ελεύθερη βούληση «επ’ αυτοφώρω» αλλά ως πρόσφατα χωρίς επιτυχία.

 free-willΌμως τώρα τελευταία μια ομάδα αμερικανών επιστημόνων υποστηρίζει ότι την «είδε» μέσα στον θόρυβο βάθους – σε ελεύθερη μετάφραση στα «παράσιτα» – της ηλεκτρικής δραστηριότητας των νευρώνων μας.

Συνέχεια

Υπάρχει ελεύθερη βούληση;

Με το πέρασμα το νέου έτους, όλοι ευχηθήκαμε τον επόμενο χρόνο να καταφέρουμε περισσότερα πράγματα και να είμαστε πιο ευτυχισμένοι. Εξάλλου, είμαστε ελεύθερα άτομα, όχι σκλάβοι ούτε ρομπότ ή ζώα καταδικασμένα να επαναλάβουνε τα ίδια λάθη ξανά και ξανά ή μήπως κάτι τέτοιο είναι αδύνατο να ελεγχθεί;

Όπως έγραψε ο William James το 1890, «το ενδιαφέρον» της ζωής προέρχεται από «την αίσθηση που έχουμε πως ότι μας συμβαίνει αποφασίζεται από εμάς τους ίδιους ανά πάσα στιγμή και δεν υπάρχει μια προκαθορισμένη πορεία την οποία θα πρέπει να ακολουθήσουμε».

Παρόλα αυτά, μια σειρά από πειράματα τα τελευταία χρόνια παρομοιάζουν τη συνείδηση μας με έναν πίθηκο που ιππεύει μια τίγρη και την οδηγεί σε υποσυνείδητες αποφάσεις και ενέργειες, κατασκευάζοντας θεωρίες για την υποσυνείδητη καθοδήγηση μας.

Συνέχεια

Πόσο ελεύθερη είναι η ελεύθερη βούληση;

Όπως έγραψε ο Ουίλιαμ Τζέιμς το 1890, «το γεγονός ότι η ζωή μας φαίνεται συναρπαστική, οφείλεται στην αίσθησή μας ότι αποφασίζουμε για τα πράγματα κάθε στιγμή και ότι τίποτε δεν είναι προαποφασισμένο αναρίθμητα χρόνια πριν». Φυσικοί, νευρολόγοι και μηχανικοί ηλεκτρονικών υπολογιστών συμμετέχουν πλέον στη συζήτηση των επιγόνων του Πλάτωνα και του Αριστοτέλη περί της ουσίας της ελεύθερης βούλησης, εάν διαθέτουμε ή όχι κι αν όχι γιατί μέχρι πρότινος πιστεύαμε ότι είχαμε. «Πρόκειται για αυταπάτη; Ιδού η απορία», τόνισε ο φιλόσοφος των επιστημών, Μάικλ Σέλμπερσταϊν του Πανεπιστημίου του Μέριλαντ, προσθέτοντας ότι το δεύτερο ερώτημα είναι εάν η δημόσια συζήτηση του θέματος θα υποδαυλίσει τον πόλεμο των πολιτισμών.

«Εάν οι άνθρωποι σκανδαλίζονται με τη θεωρία της εξέλιξης, πώς θα αντιδράσουν άραγε εάν οι επιστήμονες τους πουν ότι δεν είναι τίποτε περισσότερο από εξελιγμένες σάρκινες μηχανές;» συμπλήρωσε ο κ. Σέλμπερσταϊν.

«Όταν αναρωτιόμαστε εάν η ελεύθερη βούληση είναι αυταπάτη, εισερχόμαστε σε μια άβυσσο. Είναι σαν να κάνουμε βουτιά στον νιχιλισμό και την απογοήτευση», υποστήριξε ο καθηγητής γνωσιολογίας Ντάνιελ Ντένετ.

Συνέχεια